سلنیوم - Selenium

سلنیوم

سلنیوم(Selenium) ماده معدنی است که در آب، خاک و بعضی از مواد غذایی یافت می شود، بدن انسان به میزان بسیار کم به سلنیوم نیاز دارد.

سلنیوم برای تولید آنزیمی به نام سلن پروتئین(Selen Protein) که خاصیت آنتی اکسیدان دارد نیاز است، این آنزیم به سلول های بدن کمک می کند تا در برابر اثرات مخرب رادیکال های آزاد مقام باشند. سلنیوم همچنین کمک به تولید آنزیمی دیگر به نام گلوتاتیون پراکسیداز می کند، این آنزیم نقش مهمی در دفع مواد زائد و مخرب از بدن از فلزت سمی گرفته تا مواد شیمیایی ایفا می کند.

غده تیروئید نیز از سلنیوم برای تولید هورمون T4 استفاده می کند، همچنین سلنیوم در تبدیل هورمون T4 به هورمون T3 نقش مهمی دارد و یکی از دلایلی که امروزه کم کاری تیروئید بویژه در بانوان بسیار شایع شده است کمبود عناصر ید و سلنیوم در برنامه غذایی افراد می باشد.

متاسفانه پزشکان برای درمان کم کاری تیروئید به جای تنظیم میزان مواد معدنی در بدن که غده تیروئید برای فعالیت نیازمند آن ها می باشد قرص های هورمون جایگزین از قبیل لووتیروکسین تجویز می کنند. مصرف قرص های هورمون جایگزین هیچ گاه باعث درمان این بیماری نمی شود و صرفا سبب کاهش و کنترل برخی ازعلائم آن می گردد و معمولا بیماران با وجود استفاده از قرص های هورمون جایگزین مشکلاتی از قبیل کمبود انرژی، ریزش مو و غیره را کماکان تجربه می کنند.

سیستم ایمنی برای فعالیت صحیح نیازمند عناصر سلنیوم، روی، ویتامین C، ویتامین E و سایر مواد مغذی می باشد، سلنیوم باعث استفاده بهینه از ویتامین E شده که نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی بدن ایفا می کند.

بعضی از تحقیقات نشان می دهند کمبود سلنیوم باعث افزایش خطر ابتدا به سرطان پوست و پروستات می شود.

تحقیقات دیگر نشان می دهند مصرف مکمل های سلنیوم برای مدت 6 ماه بین 100 الی 200 میکروگرم در روز باعث کاهش نوعی از لیپو پروتئین ها که به آن ها کلسترول بد(LDL) نیز گفته می شود می گردد، البته این تاثیر مثبت سلنیوم بر کاهش کلسترول بد برای کسانی است که دچار کمبود سلنیوم می باشند و می توان نتیجه گرفت یکی از عوارض کمبود سلنیوم در بدن ازدیاد کلسترول بد است.

عنصر سلنیوم برای بسیاری دیگر از فعالیت های بیوشیمیایی مورد استفاده بدن قرار می گیرد که در این مقاله به مهمترین آن ها اشاره شد.

مقدار نیاز بدن به سلنیوم:

بزرگسالان: زنان بالغ (19+ سال) به 55 میکروگرم، مردان بالغ (19+ سال) به 70 میکروگرم، زنان باردار 65 و زنان شیرده به 75 میکروگرم سلنیوم در روز نیاز دارند.

اطفال و کودکان: 0 تا 6 ماه 10 میکروگرم، 6 الی 12 ماه 15 میکروگرم، 1 الی 6 سال 20، 7 تا 10 سال 30، 11 الی 14 سال 45 و 15 الی 18 سال نیازمند 50 میکروگرم سلنیوم در روز می باشند.

منابع غذایی سلنیوم:

بادام برزیلی، گردو، تخم آفتابگردان، سیر، مخمر آبجو، کشمش، صدف دریایی، ماهی، جوانه گندم و مرغ از منابع غذایی حاوی سلنیوم به مقدار مناسب می باشند.

از آنجا که بادام برزیلی دارای میزان زیادی از سلنیوم می باشد نباید در مصرف آن زیاده روی نمود.

علائم و مشکلات مرتبط با کمبود سلنیوم در بدن:

کم کاری تیروئید، ریزش مو، کاهش عملکرد سیستم ایمنی بدن، مشکلات مرتبط با پوست و ناخن ها، افزایش کلسترول بد از مشکلات مرتبط با کمبود سلنیوم در بدن می باشند.

بیماری ایدز و ویروس(HIV)، استعمال دخانیات، زندگی در شهرهای آلوده، استرس، ورزش و فعالیت های سنگین بدنی نیاز به سلنیوم را افزایش می دهند.

مکمل های غذایی سلنیوم:

مکمل های سلنیوم در دوزهای گوناگون توسط لابراتوارهای مختلف تولید می شوند.

بدون مشورت با پزشک از مصرف مکمل های غذایی جدا خودداری کنید ازدیاد عناصر در بدن به مانند کمبود آن ها می تواند سبب بروز مشکلات و بیماری های مختلف شود.

مصرف بیش از حد مکمل های سلنیوم در دوزهای بیش از 400 میکروگرم در روز باعث مسمومیت کبد، ریزش مو، حالت تهوع، خستگی مفرط، لخته شدن خون و سایر عوارض می گردد.

نویسنده دکتر دانیال نصیرزاده

 

سلنیوم و نقش آن در بدن انسان