قرص آهن کم خونی هموگلوبین فریتین ازدیاد آهن کمبود آهن

قرص آهن

یکی از مواد معدنی ضروری برای بدن انسان فلز آهن است، مقالات بسیاری درباره کمبود آهن و یا کم خونی فقر آهن منتشر شده اند و همین امر باعث شده بسیاری از افراد به ویژه خانم ها بر این تصور باشند به دلایلی از قبیل قاعدگی بدنشان دچار کمبود آهن بوده و بدون بررسی از قرص آهن و یا مکمل های غذایی حاوی آهن استفاده می کنند و متاسفانه از عوارض و عواقب مصرف بیش از حد آن اطلاعی ندارند، از طرفی دیگر نیز بسیاری از پزشکان با مشاهده کم خونی بدون انجام بررسی های لازم برای بیماران قرص آهن تجویز می کنند، این در حالی است که کم خونی علل مختلفی دارد و صرفا محدود به کمبود آهن نمی باشد.

امروزه ازدیاد آهن به دلایلی که در ادامه این مقاله برای شما توضیح می دهم بسیار شایع شده و نقش کلیدی در بروز بسیاری از بیماری ها از جمله دیابت، ریزش مو، مشکلات کبد و صفرا، کم کاری تیروئید، مشکلات سیستم اعصاب مرکزی از قبیل بی خوابی، عصبانیت، بیماری ام اس، اسکیزوفرنی و حتی سرطان دارد.

امیدواریم پزشکان و متخصصین تغذیه با خواندن این مقاله در تجویز بدون بررسی قرص آهن دقت بیشتری به خرج دهند.

نقش آهن و فریتین در بدن:

مهترین نقش آهن کمک به تولید گلبول های قرمز و هموگلوبین می باشد. هموگلوبین یکی از اجزا خون است که وظیفه حمل اکسیژن از ریه ها به تمام سلول های بدن را بر عهده دارد. آهن به عنوان هسته اصلی هموگلوبین است و تقریبا نیمی از میزان آهن در بدن در مولکول های هموگلوبین یافت می شود و مابقی در کبد، مغز استخوان و سایر اندام ها ذخیره می شود.

 زمانی که میزان ذخایر آهن کاهش یابد تولید گلبول های قرمز و هموگلوبین دچار اختلال شده و سبب بروز کم خونی، خستگی زودرس و سایر مشکلات می گردد. 

قبل از هر چیز نکته مهمی را باید ذکر کنم، متاسفانه و به اشتباه اکثر خانم ها وقتی دچار خستگی زودرس و ضعف می شوند تصور می کنند دلیل آن صرفا کم خونی و کمبود آهن است و علت آن هم انتشار مقالات بسیاری درباره کم خونی و علائم آن است، اما این در حالی است که خستگی زودرس و کمبود انرژی دلایل متعددی دارد و صرفا به کم خونی و کمبود آهن محدود نمی شود، جهت کسب اطلاعات بیشتر مقاله خستگی زودرس را مطالعه نمایید.

کمبود آهن و قرص آهن:

میزان ذخایر آهن در بدن یک فرد سالم بین 3000 الی 4000 میلی گرم است و روزانه حدود 1 میلی گرم آهن از طریق دستگاه گوارش و تعرق از بدن دفع می شود. خانم ها نیز در هر قاعدگی بین 10 الی 18 میلی گرم آهن از دست می دهند. این میزان آهن دفع شده از بدن با داشتن یک برنامه غذایی متعادل مانند خوردن 2 وعده گوشت قرمز و یا چند عدد تخم مرغ در ماه  براحتی قابل جبران است و به هیچ وجه نیازی به مصرف قرص آهن نمی باشد.

همچنین باید توجه داشته باشید صرفا فقر آهن دلیل ایجاد کم خونی نمی باشد، کمبود ویتامین های ب12، ب6، ای، اسید فولیک و کمبود و یا ازدیاد مس نیز سبب بروز کم خونی می شوند.

بنا بر تجربه من و نظر بسیاری از پزشکان کمبود آهن به ندرت و بیشتر در افراد خام گیاه خوار افراطی، زنان با قاعدگی های بسیار شدید و در کودکانی که در مناطق محروم زندگی می کنند و به دلیل عدم رعایت بهداشت به انگل های رودوی مبتلا می باشند دیده می شود  و اما برعکس آن ازدیاد آهن امروزه بسیار شایع است. به عنوان یک قاعده کلی با افزایش سن نیار بدن به آهن کاهش می یابد و آهن مازاد که از طریق تغذیه جذب بدن می شود با رسوب در اندام های مختلف از جمله کبد، مغز، دستگاه تناسلی، کلیه ها سبب بروز انواع بیماری می گردد به همین دلیل است که بسیاری از پزشکان بر این عقیده اند که فصد خون و یا حجامت برای سلامت انسان مفید است، زیرا بدن هیچ راه طبیعی برای دفع آهن مازاد ندارد و تنها راه طبیعی کاهش آن حجامت، فصد و اهدای خون است.

آهن غیر فعال یا آهن غیر قابل دسترس چیست:

یعنی آهن به میزان زیاد یا کافی در بدن وجود دارد اما بدن نمی تواند از آن استفاده  کند. آهن باید به مولکول پروتئینی به نام فریتین (Ferritin) متصل شود تا بتواند به تمام نقاط بدن حمل و نقل گردد. اگر بطور صحیح به این پروتئین اتصال نیابد در بافت های نرم بدن مانند کبد رسوب می کند. بدن برای تولید فریتین به عناصر منگنز، مس، روی و برخی از ویتامین ها مانند گروه ب و ای و همچنین میزان کافی از هورمون های غده تیروئید احتیاج دارد. هر گونه عدم توازن در این مواد می تواند قابلیت بدن در تولید فریتین را کاهش دهد.

در بعضی از افراد آزمایش های معمول خون مانند Ferritin ,TIBC می تواند گمراه کننده باشد، چرا که این آزمایش ها فقط آهن قابل دسترس بدن را نشان می دهند و ممکن است شخص دارای میزان زیادی آهن بوده اما این آزمایش ها کماکان کمبود و یا سطح طبیعی آهن را نشان دهند که متأسفانه بسیاری از پزشکان متوجه این موضوع نیستند و با تجویز بیشتر قرص آهن مشکلات جدی و خطرناکی را برای بیمار به وجود می آورند.

ازدیاد آهن چطور بدن را تخریب می کند و عامل بروز چه بیماری هایی است؟

1. آهن در بدن با جایگزین شدن به جای سایر مواد معدنی، سبب اختلال در تولید آنزیم ها، هورمون ها و ایجاد بیماری های جسمی و روانی مختلفی می گردد. هر ماده معدنی در بدن مانند آهن، روی، منگنز، کروم و غیره، در تولید بخشی از آنزیم ها و هورمون ها نقش دارند. وقتی میزان آهن زیاد باشد، با جایگزین شدن به جای سایر فلزات باعث اختلال در تولید آنزیم ها، هورمون ها و بروز بیماری ها می گردد مانند نوعی دیابت که آهن جایگزین کروم و روی در لوزالمعده شده و سبب کاهش و یا توقف تولید هورمون انسولین می شود که به آن دیابت برونز (دیابت ازدیاد آهن) گویند. جهت کسب اطلاعات بیشتر مقاله دیابت را مطالعه کنید.

2. التهاب: آهن به طور مستقیم سبب جذب اکسیژن به خود می شود و وقتی میزان آن در بافت های بدن زیاد شود سبب افزایش اکسیژن در بافت ها، تخریب آن ها و بروز التهاب می گردد. از جمله می توان به انواع بیماری پوستی مانند اگزما، التهاب مفاصل، آرتروز و غیره اشاره کرد.

3. ازدیاد آهن تقویت کننده رشد باکتری ها در بدن است. از بیماری های مرتبط می توان به مشکلات دستگاه گوارش و بیماری های روده اشاره کرد.

4. مشکلات سیستم اعصاب: آهن در بخشی از مغز که در طب چینی به آن آمیگدال Amygdale گویند و ارتقا دهنده حس خشم است تجمع پیدا می کند و سبب افزایش خشونت می شود. همچنین با تجمع در سایر بخش های مغز و آسیب به ساختارهای ظریف آن سبب بروز بیماری های مرتبط با سیستم اعصاب مرکزی مانند پارکینسن، آلزایمر، بیماری ام اس و غیره می گردد.

5. فشار خون و بیماری های قلبی: آهن و فلز کادمیوم باعث سفت شدن شریان ها می شوند که منجر به افزایش فشار خون می گردد، نارسایی های قلبی، تنگی نفس همگی می توانند رابطه مستقیم با ازدیاد آهن در بدن داشته باشند.

6. مشکلات کلیوی: آهن با انباشته شدن در کلیه ها سبب بروز بیماری های مختلف مانند فشار خون، نارسایی و یا عفونت کلیوی و غیره می گردد.

7. مشکلات کبدی: با رسوب آهن در کبد، این عضو حیاتی نمی تواند فعالیت خود را بدرستی انجام دهد از جمله ظایف کبد متابولیزم چربی ها و دفع مواد زائد از بدن است، مشکلاتی از قبیل کبد چرب، چربی خون با ازدیاد آهن رابطه مستقیم دارند.

8. سرطان: آهن مازاد سبب تولید اتم های آزاد اکسیژن یا همان رادیکال های آزاد می شود که خطر ابتدا به سرطان را افزایش می دهند و همچنین با ایجاد اختلال در فعالیت کبد شانس ابتلا به سرطان افزایش می یابد.

عللی که سبب ازدیاد آهن در بدن می شوند چیست؟

1. خوردن بیش از حد منابع غذایی حاوی آهن مانند انواع گوشت قرمز، تخم مرغ، مغزها مانند پسته، بادام، گردو و غیره، در بعضی از کشورها نیز آرد گندم را با آهن غنی می کنند و خوردن محصولاتی که از آن تهیه شده مانند انواع نان سبب افزایش میزان آهن در بدن می شود.

2. مصرف بدون بررسی مکمل های غذایی حاوی آهن مانند مولتی ویتامین و مینرال ها و قرص های آهن

3. استعمال تنباکو

4. مصرف ویتامین ث، آب پرتقال و یا مشروبات الکلی همراه با غذا

5. ازدیاد مادرزادی آهن: بسیاری از کودکان امروز با ازدیاد آهن متولد می شوند اما ممکن است باز هم دچار کم خونی باشند، مصرف مقدار زیادی گوشت قرمز، مولتی ویتامین های حاوی آهن توسط زنان جوانی که قصد بارداری دارند باعث ازدیاد آهن در بدن آن ها و انتقال به فرزندانشان می گردد.

6. بیماری هموکروماتوز Hemochromatosis: یک بیماری ژنتیکی است که میزان جذب آهن از طریق دستگاه گوارش در افراد مبتلا به آن تا 4 برابر دیگران است.

درمان:

همان طور که توضیح داده شد تنها راه طبیعی برای دفع آهن از بدن فصد خون است، اما نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که علاوه بر آهن سایر عناصر و مواد نیز از طریق فصد خون دفع می گردند و نیاز است از طریق انجام آزمایشات خون میزان سایر عناصر در بدن نیز سنجیده شوند تا در صورت کمبود به صورت مکمل غذایی تجویز گردند. همچنین باید میزان مواد معدنی و ویتامین هایی که بدن را در تولید فریتین یاری می کنند تنظیم گردد تا  بدن بتواند آهن غیر فعال ذخیره در خود را بصورت قابل دسترس(متصل به پروتئین فریتین) تبدیل کند تا درمان بطور کامل انجام شود.

در مواردی که فرد همزمان دچار کم خونی و ازدیاد آهن است مانند بیماری تالاسمی و امکان انجام فصد خون وجود ندارد پزشکان از داروهای شیمیایی دفع کننده آهن مانند دسفرال استفاده می کنند، که البته ممکن است عوارض خطرناکی مانند آسیب به کلیه ها را به همراه داشته باشد.

نویسنده دکتر دانیال نصیرزاده.

 

ازدیاد آهن, فریتین بالا, هموگلوبین, قرص آهن, اسید فولیک فصد خون جهت کاهش بهترین راه برای کمبود آهن، آیا آسپرین برای درمان مفید است کم خونی کمبود آهن آزمایش برای تشخیص فریتین کم خونی کدام است مواد غذایی پیشگیری در دوران قاعدگی هموگلوبین تجربه می شود فریتین جعفری اسفناج ذرت کم خونی کمبود آهن گوشت قرمز جگر قلوه مواد چرب جربی های بد مانند سس بستنی تخم مرغ آسپرین فریتین برای کاهش هموگلوبین در بیماران قلب و عروق آب زرشک کشیدن قلیان سبب و به طور کل استعمال دخانیات از هر نوع مانند پیپ سیگار و غیره را به همراه دارد و خطر جدی برای کسانی کم خونی کمبود آهن است فریتین پیشگیری بهتر از درمان است فراموش نکنید مصرف بی رویه قرص آهن افزایش هموگلوبین